Pomnik Mikołaja Kopernika Toruń

W południowo-wschodnim narożniku toruńskiego Rynku Staromiejskiego stoi brązowa postać w profesorskiej todze, która od 170 lat patrzy na przechodniów i turystów. Pomnik Mikołaja Kopernika to nie tylko hołd dla najsłynniejszego mieszkańca miasta, ale też punkt orientacyjny, miejsce spotkań i symbol Torunia rozpoznawalny w całej Polsce. Trudno wyobrazić sobie spacer po starówce bez zatrzymania się przy tej ponad dwumetrowej figurze astronoma.

To jeden z najstarszych pomników Kopernika na świecie – stanął tutaj w 1853 roku, gdy pamięć o wielkim astronomie była jeszcze świeża w świadomości Europejczyków. Dziś jest najczęściej fotografowanym obiektem w mieście.

Historia pomnika – od Staszica do pruskiego króla

Pomysł ustawienia pomnika Kopernika w jego rodzinnym mieście narodził się w burzliwych czasach napoleońskich. W 1809 roku, gdy Toruń na krótko stał się stolicą Księstwa Warszawskiego, Stanisław Staszic – ówczesny referendarz Rady Stanu – zaproponował uhonorowanie astronoma monumentem. Decyzja zapadła 11 maja 1809 roku podczas posiedzenia Rady.

Sprawa okazała się skomplikowana. Po powrocie Torunia do Prus w 1815 roku zebrane wcześniej fundusze rozdzielono – pieniądze z departamentu bydgoskiego trafiły do Berlina, reszta poszła na pomnik Kopernika w Warszawie. Dopiero w 1839 roku powstało niemieckie towarzystwo budowy pomnika (Copernicus Denkmalverein), które na nowo podjęło zbiórkę środków.

W 1849 roku Christian Friedrich Tieck, dyrektor Oddziału Rzeźby Galerii Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie, ukończył projekt. Odlew w brązie i cyzelowanie trwały ponad rok. W 1853 roku, gdy na koncie stowarzyszenia brakowało jeszcze połowy sumy, miasto Toruń i król Fryderyk Wilhelm IV dołożyli brakujące pieniądze. Pomnik dotarł do Bydgoszczy pociągiem 14 lutego 1852 roku, a rok później stanął na swoim miejscu.

Łaciński napis na cokole – „Nicolaus Copernicus Thorunensis. Terrae motor, Solis Caelique stator” – w tłumaczeniu brzmi: „Mikołaj Kopernik Torunianin. Ruszył Ziemię, wstrzymał Słońce i Niebo”. Autorem tego tekstu był toruński profesor Rudolf Brohm.

Co zobaczysz – szczegóły pomnika

Brązowa statua ma 2,6 metra wysokości i stoi na wysokim granitowym cokole. Kopernik ubrany jest w profesorską togę, w lewej ręce trzyma sferę armilarną – przyrząd astronomiczny służący do wyznaczania współrzędnych niebieskich. Palcem prawej dłoni wskazuje niebo, jakby chciał zwrócić uwagę na obiekt swoich badań.

Ciekawy detal: twarz astronoma jest młodzieńcza i ozdobiona delikatnym wąsem, widocznym z bliska. To odróżnia toruński pomnik od większości innych przedstawień Kopernika.

Wokół cokołu znajdują się kamienne ławki, na których można usiąść i odpocząć. Przed pomnikiem stoi kamienna studzienka z rzeźbą delfina, z której pyska wypływa woda – to dodatkowy element kompozycji, który łączy pomnik z otoczeniem.

Pomnik w życiu miasta – tradycje i zwyczaje

To nie tylko turystyczna atrakcja, ale żywe miejsce związane z codziennością Torunia. 19 lutego, w rocznicę urodzin Kopernika, władze Uniwersytetu Mikołaja Kopernika składają tu hołd swojemu patronowi. Prezydent miasta spotyka się przy pomniku z najlepszymi uczniami toruńskich szkół.

Studenckie juwenalia to czas, gdy pomnik zmienia swoje oblicze – astronoma przebiera się w różne stroje, a wokół powstają zabawne aranżacje. W grudniu na głowie Kopernika pojawia się czerwona czapka Świętego Mikołaja, a obok staje wysoka choinka. Te tradycje sprawiają, że pomnik żyje razem z miastem przez cały rok.

Pomnik Kopernika to najpopularniejsze miejsce spotkań mieszkańców Torunia. „Spotykamy się pod Kopernikiem” – to zdanie słyszy się w mieście kilkadziesiąt razy dziennie.

Dla kogo to miejsce?

Każdy, kto odwiedza Toruń, i tak przejdzie przez Rynek Staromiejski – pomnik stoi w jego centralnej części, tuż obok gotyckiego Ratusza. To doskonały punkt wyjścia do zwiedzania starówki. Rodziny z dziećmi często robią sobie tutaj pamiątkowe zdjęcia, miłośnicy historii przyglądają się detalom rzeźby i łacińskiemu napisowi.

Dla osób zainteresowanych astronomią i historią nauki to miejsce szczególne – to tutaj, w Toruniu, Kopernik spędził pierwsze osiemnaście lat życia, zanim wyruszył na studia do Krakowa. Pomnik przypomina o związku miasta z człowiekiem, który zmienił sposób postrzegania wszechświata.

Nawet jeśli nie jesteś fanem historii czy nauki, warto tu zajrzeć choćby po to, żeby poczuć atmosferę miejsca, które od prawie dwóch wieków jest sercem Torunia.

Praktyczne informacje

Lokalizacja: Rynek Staromiejski, południowo-wschodnia część, Toruń

Dostępność: 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu

Cena: bezpłatnie – pomnik znajduje się na otwartej przestrzeni rynku

Jak dotrzeć: Pomnik stoi w samym centrum Starego Miasta. Jeśli przyjedziesz samochodem, najbliższe parkingi znajdują się przy ul. Różanej i przy bulwarach wiślanych (ok. 5-10 minut spacerem). Z dworca głównego PKP dojdziesz pieszo w około 15 minut, idąc ul. Legionów w stronę starówki. Autobusy linii 10, 11, 22, 27 zatrzymują się przy Rynku Staromiejskim.

Ile czasu poświęcić: samo obejrzenie pomnika to 10-15 minut, ale warto połączyć wizytę ze spacerem po całym Rynku i zwiedzaniem ratusza. Jeśli planujesz zrobić zdjęcia w różnych porach dnia (pomnik pięknie wygląda o zachodzie słońca), wrócisz tu pewnie kilka razy.

Dodatkowe atrakcje w pobliżu: Ratusz Staromiejski (muzeum), Dom Kopernika (ul. Kopernika 15/17, ok. 3 minuty pieszo), Katedra św. Janów, Krzywa Wieża, liczne kamienice gotyckie i punkty z piernikami.

Najlepszy czas na wizytę: wczesny ranek lub późne popołudnie, gdy na rynku jest mniej turystów. Wieczorem, gdy zapala się oświetlenie, pomnik nabiera szczególnego charakteru.