Ruiny Zamku Krzyżackiego Toruń

Ruiny Zamku Krzyżackiego w Toruniu to pozostałości najstarszej murowanej warowni krzyżackiej na Ziemi Chełmińskiej. To właśnie tutaj, w połowie XIII wieku, rozpoczęła się historia krzyżackiego budownictwa obronnego w Prusach. Dziś można spacerować po dziedzińcu, zejść do podziemi i zobaczyć słynne gdanisko – rycerską toaletę, która przetrwała wieki.

Historia zniszczenia, które zmieniło Toruń

Zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go w lutym 1454 roku własni sąsiedzi – mieszczanie Starego Miasta Torunia. Oblężenie trwało zaledwie kilka dni, bo konwent był nieliczny, brakowało prowiantu i broni. Krzyżacy nie wykazywali zbytniego zapału do obrony, więc szybko się poddali.

Po aresztowaniu rycerzy na dwa tygodnie wydalono ich z miasta. Każdy mógł zabrać prywatne rzeczy, reszta miała zostać. Ale torunianie postanowili inaczej – systematycznie rozbierali zamek, a z ruin urządzili wysypisko śmieci. Z całej potężnej warowni ostało się właściwie tylko gdanisko. To symboliczny koniec krzyżackiej obecności w Toruniu i początek wojny trzynastoletniej.

W murach zamkowych przy brzegu Strugi Toruńskiej latem 1746 roku widziano latającego smoka. Już wtedy ruiny wydawały się pełne tajemnic czekających na odkrywców.

Zamek inny niż wszystkie

Budowę rozpoczęto prawdopodobnie po 1236 roku, gdy Toruń przeniesiono na obecne miejsce. Pierwotnie w latach 1236-1260 wzniesiono kamienny mur, a zamek miał kształt podkowy z prostokątnym budynkiem Domu Konwentu od strony Wisły.

To nietypowe rozplanowanie na narysie półelipsy odróżnia toruńską warownię od późniejszych zamków krzyżackich budowanych na planie czworoboku. Zamek był świadectwem kształtowania się programu architektonicznego, który później stał się standardem w całym państwie zakonnym. Od zachodu ograniczała go dolina rzeki Postolec, od północnego zachodu strumień zwany Młynówką lub Zgnilą, a po stronie wschodniej znajdował się staw komturski.

Co zostało z krzyżackiej potęgi

Fragment ruin ciągnący się wzdłuż Wisły kryje ślady części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa – Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku służyło jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dziś krzyżacki młyn, niegdyś napędzany wodami Strugi Toruńskiej.

Od Wisły ruiny oddzielają mury XIX-wiecznych fortyfikacji pruskich, zbudowanych na miejscu wcześniejszych z 1613 roku. W latach 1600-1613 powstał tu niewielki szaniec wchodzący w skład fortyfikacji bastionowych broniących miasta. W XIX wieku zaadaptowano ruiny zamku głównego na nadszaniec Twierdzy Toruń.

Obok Bramy Młyńskiej zachował się budynek szpitalny z drugiej połowy XIII wieku, zbudowany tuż poza murami przedzamcza dolnego. To jeden z dwóch XIII-wiecznych szpitali zamkowych w państwie krzyżackim, przeznaczony dla pielgrzymów, krzyżowców oraz chorych i zasłużonych braci. Do dziś przetrwała tylko jedna trzecia budynku od strony wschodniej.

Zwiedzanie ruin – co konkretnie zobaczysz

Prace archeologiczne prowadzone w latach 60. XX wieku odkryły to, co przetrwało pod warstwami gruzu i śmieci. Dziś można zwiedzić dziedziniec zamkowy, zejść do podziemi i obejrzeć słynne gdanisko – rycerską toaletę zamkową, która zachowała się w najlepszym stanie.

Na terenie ruin czeka kilka ekspozycji. Wystawa archeologiczna pokazuje znaleziska z badań wykopaliskowych. W zbrojowni zgromadzono repliki średniowiecznej broni i zbroi. Warsztat strycharski przybliża rzemiosło budowlane tamtych czasów. Makieta zamku pozwala wyobrazić sobie, jak wyglądała warownia przed zniszczeniem.

Ciekawym punktem jest wystawa „wina mistrzów” oraz sala strachu – ekspozycje stałe i czasowe, które urozmaicają zwiedzanie. Nie istnieją żadne historyczne źródła ukazujące zamek w okresie jego funkcjonowania, więc trudno określić dokładny wygląd ceglanych murów. To dodaje tajemniczości całemu miejscu.

W 1420 roku zamek spłonął. Nowe dachy założono dopiero w 1446 roku. W 1452 roku na zamku wielki mistrz Ludwig von Erlichshausen spotkał się z królem Kazimierzem IV Jagiellończykiem – jedno z ostatnich ważnych wydarzeń przed buntem mieszczan.

Dla kogo są te ruiny

Miejsce spodoba się miłośnikom historii średniowiecza i architektury obronnej. Rodziny z dziećmi znajdą tu coś dla siebie – zwłaszcza sala strachu i zbrojownia przykuwają uwagę młodszych zwiedzających. Podziemia i gdanisko budzą ciekawość, bo to konkretne elementy życia codziennego rycerzy, nie tylko suche fakty z podręczników.

Nie jest to jednak rozbudowany kompleks jak Malbork. Ruiny to właśnie ruiny – fragmenty murów, wykopane fundamenty, zachowane szczątki budowli. Kto oczekuje rekonstrukcji czy pełnego zamku, może być rozczarowany. Ale kto potrafi wyobrazić sobie przeszłość patrząc na kamienne mury, ten znajdzie tu klimat i autentyczność.

Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd

Ruiny Zamku Krzyżackiego znajdują się przy ulicy Przedzamcze 3 w Toruniu. Obiekt jest otwarty codziennie od poniedziałku do niedzieli w godzinach 10:00-18:00.

Ceny biletów:

• Bilet normalny: 25 zł
• Bilet dziecięcy: 15 zł
• Dzieci do lat 3: bezpłatnie

Na zwiedzanie warto przeznaczyć około godziny, choć miłośnicy historii mogą spędzić tu dłużej, szczególnie jeśli dokładnie zapoznają się z wszystkimi ekspozycjami. Latem odbywają się tu multimedialne widowiska plenerowe łączące grę światłem i dźwiękiem – nawiązanie do podobnych spektakli z lat 60. XX wieku.

Do ruin można dojść pieszo ze Starego Miasta – to zaledwie kilka minut spaceru od Rynku Staromiejskiego. Obiekt znajduje się w obrębie średniowiecznych murów miejskich, więc łatwo połączyć zwiedzanie z innymi atrakcjami Torunia. Parking znajduje się w pobliżu, choć w centrum miasta może być trudno o wolne miejsce w szczycie sezonu turystycznego.

Kontakt: tel. 668 873 061, e-mail: [email protected]. Więcej informacji na stronie: www.tak.torun.pl/zamek