Krzywa Wieża Toruń

Krzywa Wieża w Toruniu to średniowieczna baszta obronna, która odchyla się od pionu o ponad metr czterdzieści centymetrów. Stoi przy ulicy Pod Krzywą Wieżą na Starym Mieście i przyciąga turystów nie tylko swoim nietypowym wyglądem, ale też legendami oraz zwyczajem sprawdzania własnej „prawości” przy jej ścianie. To jeden z tych zabytków, które po prostu trzeba zobaczyć będąc w Toruniu.

Historia pochylonej baszty obronnej

Wieża powstała w końcu XIII lub na początku XIV wieku jako element potężnych murów obronnych otaczających średniowieczny Toruń. Była jedną z kilkudziesięciu podobnych baszt – dziś zachowało się tylko dziewięć z nich. Składała się początkowo tylko z trzech zewnętrznych ścian, co umożliwiało obrońcom wciąganie na górną kondygnację pocisków i wrzących cieczy do odpierania ataków.

Pochylenie pojawiło się prawdopodobnie już w XIV wieku. Powód był prozaiczny – osunięcie się piaszczystego podłoża, na którym stanęła budowla. Wysokość wieży to 15 metrów, a odchylenie wynosi dokładnie 146 centymetrów. Dla porównania, słynna Krzywa Wieża w Pizie odchyla się znacznie bardziej, ale toruńska ma swój unikalny charakter i własne legendy.

Wraz z rozwojem artylerii obronne znaczenie baszty zanikało. W XVIII wieku urządzono w niej więzienie – podobno jeden z osadzonych zdołał uciec, co musiało być nie lada wyczynem przy takiej konstrukcji. W 1826 roku ulokowano tu kuźnię dla potrzeb Twierdzy Toruń oraz mieszkanie rusznikarza. Wtedy też zmieniono wysoki spadzisty dach na płaski pulpitowy, który przetrwał do dziś.

W drugiej połowie XIX wieku opodal istniała jeszcze jedna pochylona baszta – zwana Rybacką. Dziś jej zarys widoczny jest w linii murów obronnych 35 metrów na północ od Krzywej Wieży. Toruń miał więc kiedyś dwie krzywe wieże!

Legenda o zakochanym krzyżaku

Najbardziej znana legenda wiąże powstanie wieży z grzesznym postępkiem toruńskiego krzyżaka. Młody rycerz zakochał się w pięknej córce bogatego kupca i spotykał się z nią potajemnie, łamiąc śluby czystości. Pokutą za odejście od surowej zakonnej reguły miało być wzniesienie pochylonej wieży – symbolu jego duchowego upadku.

Legenda żyje do dziś w formie zabawy, którą próbuje chyba każdy zwiedzający. Trzeba oprzeć się plecami o ścianę wieży i spróbować utrzymać równowagę. Jeśli się przewrócisz, znaczy to że twoje grzechy są cięższe niż grzech owego krzyżaka. Ci, którzy stoją pewnie, mogą pochwalić się prawością i uczciwością. Test ten od lat stanowi obowiązkowy punkt programu wycieczek.

Istniała też inna interpretacja pochylenia – niektórzy mieszkańcy Torunia widzieli w nim karę boską za odkrycia Mikołaja Kopernika, który zakwestionował geocentryczny model wszechświata. Wiadomość o „krzywej wieży jako znaku gniewu bożego” dotarła nawet do Rzymu i była argumentem za wpisaniem dzieła toruńskiego astronoma do indeksu ksiąg zakazanych.

Co zobaczyć przy Krzywej Wieży

Do wieży z obu stron przylegają odnowione średniowieczne mury obronne, które tworzą malowniczy fragment staromiejskiej architektury. Trzy ceglane ściany baszty zdobią gotyckie fryzy wgłębne z geometryczną dekoracją, wyznaczające pierwotne kondygnacje. Najwyższy fryz ma formę wypukłą, koniczynkową.

Od strony ulicy widać ścianę w konstrukcji ryglowej z ceglanym wypełnieniem. Czterokondygnacyjna budowla robi wrażenie mimo stosunkowo niewielkich rozmiarów – to efekt pochylenia, które natychmiast przyciąga wzrok.

Po remoncie zakończonym w 2022 roku wieża została ponownie udostępniona zwiedzającym. We wnętrzach można zobaczyć ekspozycję związaną z historią budowli oraz fortyfikacji Torunia. To dobra okazja, żeby przyjrzeć się średniowiecznej konstrukcji od środka i zrozumieć, jak funkcjonowały tego typu baszty obronne.

Bolesław Prus pisał w 1875 roku: „Chlubę Torunia stanowią trzy rzeczy – jakaś ukośna wieża, toruński piernik i Mikołaj Kopernik”. Krzywa Wieża była więc symbolem miasta już w XIX wieku.

Dla kogo to miejsce

Krzywa Wieża sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi docenią zabawę z testowaniem równowagi i legendy, które łatwo zapamiętać. Miłośnicy historii znajdą tu ciekawy przykład średniowiecznej architektury obronnej i jej późniejszych przekształceń. Nawet osoby, które nie przepadają za zwiedzaniem zabytków, chętnie robią sobie zdjęcie przy pochylonej ścianie.

Sama wizyta nie zajmuje wiele czasu – jeśli tylko robisz zdjęcia i próbujesz testu równowagi, wystarczy 15-20 minut. Z kolei zwiedzanie wnętrza wraz z ekspozycją może zająć około 30-40 minut.

Krzywa Wieża w różnych odsłonach

W latach 60. XX wieku w wieży działały stowarzyszenia kulturalne – między innymi oddział Polskiego Stowarzyszenia Jazzowego i Kujawsko-Pomorskie Stowarzyszenie Kulturalne. Mieściła się tu również kawiarnia oraz sklep z pamiątkami toruńskimi. Miejsce to miało więc przez lata różne funkcje – od obronnej i więziennej po kulturalną i gastronomiczną.

Wieża inspirowała wyobraźnię wielu przybyszów. Podobno intrygowała nawet Fryderyka Chopina podczas jego wizyty w Toruniu. Pierwsze zapiski o legendach związanych z pochyleniem pojawiają się już na początku XVIII wieku, co pokazuje jak długo budowla fascynuje mieszkańców i gości miasta.

Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd

Krzywa Wieża znajduje się przy ulicy Pod Krzywą Wieżą 1 na toruńskim Starym Mieście. Dojazd z dworca głównego PKP zajmuje około 15 minut spacerem – wystarczy iść w stronę Rynku Staromiejskiego, a następnie kierować się w stronę murów obronnych.

Jeśli chodzi o zwiedzanie wnętrza, warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia na oficjalnej stronie turystycznej Torunia, ponieważ mogą się zmieniać sezonowo. Zwykle obiekt jest otwarty od wtorku do niedzieli, z przerwą w poniedziałki. Ceny biletów są przystępne – standardowy bilet wstępu kosztuje kilkanaście złotych, dostępne są też bilety ulgowe dla dzieci, studentów i seniorów.

Samo podejście do wieży i robienie zdjęć od zewnątrz jest bezpłatne i możliwe o każdej porze. Warto przyjść wieczorem, kiedy zabytek jest podświetlony – wygląda wtedy naprawdę efektownie na tle ciemnego nieba.

W okolicy znajdują się inne atrakcje Starego Miasta – Ratusz Staromiejski, Dom Kopernika czy Planetarium. Krzywą Wieżę można więc łatwo połączyć z szerszym zwiedzaniem centrum Torunia. Na spacer po Starówce z odwiedzeniem najważniejszych zabytków warto zarezerwować przynajmniej 3-4 godziny.